اینکوترمز ۲۰۲۰ برای صادرکنندگان ایرانی
اینکوترمز ۲۰۲۰ تعیین می‌کند هزینه‌ها و ریسک کالا در کجا از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. در این راهنما ۱۱ اصطلاح آن را با مثال‌هایی از صادرات ایران توضیح می‌دهیم.
وقتی با خریدار خارجی درباره قیمت مذاکره می‌کنید، اولین سؤال این است: قیمت شما «تحویل کجا» است؟ پاسخ این سؤال را اینکوترمز ۲۰۲۰ مشخص می‌کند. اینکوترمز مجموعه قواعدی است که اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) منتشر می‌کند و ویرایش ۲۰۲۰ آن از ابتدای سال ۲۰۲۰ قابل استفاده است. این قواعد تعیین می‌کنند فروشنده تا کجا مسئول هزینه‌های حمل، بیمه و تشریفات گمرکی است و ریسک فقدان یا آسیب کالا در چه نقطه‌ای به خریدار منتقل می‌شود. در این مقاله ۱۱ اصطلاح اینکوترمز ۲۰۲۰ را مرور می‌کنیم و توضیح می‌دهیم کدام‌یک برای صادرکنندگان ایرانی در مسیرهای دریایی، جاده‌ای و ریلی کاربردی‌تر است.
اینکوترمز چه چیزهایی را تعیین می‌کند و چه چیزهایی را نه؟
اینکوترمز سه موضوع اصلی را روشن می‌کند: تعهدات فروشنده و خریدار (مثلاً چه کسی حمل اصلی را قرارداد می‌کند)، نقطه انتقال ریسک و تقسیم هزینه‌ها. در مقابل، اینکوترمز درباره قیمت، روش پرداخت، انتقال مالکیت، قانون حاکم بر قرارداد و پیامدهای نقض قرارداد حکمی ندارد. این موارد باید در متن قرارداد فروش صادراتی جداگانه مشخص شوند.
دو گروه اصلی در اینکوترمز ۲۰۲۰
اینکوترمز ۲۰۲۰ شامل ۱۱ اصطلاح است که در دو گروه قرار می‌گیرند:
- ۷ اصطلاح قابل استفاده برای هر نوع حمل: EXW، FCA، CPT، CIP، DAP، DPU و DDP. این اصطلاحات برای حمل جاده‌ای، ریلی، هوایی، دریایی کانتینری و حمل ترکیبی مناسب‌اند.
- ۴ اصطلاح مخصوص حمل دریایی و آبراه‌های داخلی: FAS، FOB، CFR و CIF. این اصطلاحات بیشتر برای بار فله و کالایی که مستقیماً در کنار یا روی کشتی تحویل می‌شود کاربرد دارند.
| اصطلاح | نام کامل | انتقال ریسک به خریدار | حمل اصلی با |
|---|---|---|---|
| EXW | Ex Works – تحویل در محل فروشنده | در محل فروشنده، بدون بارگیری | خریدار |
| FCA | Free Carrier – تحویل به حامل | هنگام تحویل به حامل در محل توافق‌شده | خریدار |
| CPT | Carriage Paid To – کرایه پرداخت‌شده تا | هنگام تحویل به نخستین حامل | فروشنده |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To – کرایه و بیمه پرداخت‌شده تا | هنگام تحویل به نخستین حامل | فروشنده (به‌همراه بیمه) |
| DAP | Delivered at Place – تحویل در محل | در مقصد، آماده تخلیه | فروشنده |
| DPU | Delivered at Place Unloaded – تحویل در محل، تخلیه‌شده | در مقصد، پس از تخلیه | فروشنده |
| DDP | Delivered Duty Paid – تحویل با پرداخت حقوق گمرکی | در مقصد، ترخیص‌شده برای واردات | فروشنده |
| FAS | Free Alongside Ship – تحویل در کنار کشتی | کنار کشتی در بندر بارگیری | خریدار |
| FOB | Free On Board – تحویل روی کشتی | روی کشتی در بندر بارگیری | خریدار |
| CFR | Cost and Freight – هزینه و کرایه | روی کشتی در بندر بارگیری | فروشنده |
| CIF | Cost, Insurance and Freight – هزینه، بیمه و کرایه | روی کشتی در بندر بارگیری | فروشنده (به‌همراه بیمه) |
نکته‌ای که بسیاری از صادرکنندگان به آن توجه نمی‌کنند این است که در گروه C (یعنی CPT، CIP، CFR و CIF)، فروشنده هزینه حمل تا مقصد را می‌پردازد، اما ریسک در مبدأ به خریدار منتقل می‌شود. یعنی اگر کالا در مسیر آسیب ببیند، از نظر اینکوترمز ریسک با خریدار است، هرچند کرایه را فروشنده پرداخته باشد.
تغییرات مهم اینکوترمز ۲۰۲۰ نسبت به ۲۰۱۰
- جایگزینی DAT با DPU: اصطلاح DAT حذف شد و DPU جای آن را گرفت تا روشن شود تحویل با تخلیه می‌تواند در هر محلی، نه فقط ترمینال، انجام شود.
- سطح بیمه در CIP: در CIP حداقل پوشش بیمه به سطح جامع‌تر، یعنی شرایط (A) مؤسسه بیمه‌گران لندن، افزایش یافت؛ در CIF همچنان حداقل پوشش شرایط (C) است، مگر آنکه طرفین توافق دیگری کنند.
- بارنامه «روی عرشه» در FCA: طرفین می‌توانند توافق کنند که خریدار به حامل دستور دهد پس از بارگیری، بارنامه با قید بارگیری روی کشتی به فروشنده بدهد؛ موضوعی که در معاملات اعتبار اسنادی اهمیت دارد.
- حمل با وسیله نقلیه خود طرفین: در FCA، DAP، DPU و DDP پذیرفته شد که فروشنده یا خریدار ممکن است حمل را با وسایل خود انجام دهند.
- الزامات امنیتی: تقسیم هزینه‌ها و تعهدات مربوط به الزامات امنیتی حمل شفاف‌تر شد.
کدام اصطلاح برای صادرکنندگان ایرانی مناسب‌تر است؟
احتیاط در استفاده از EXW
در EXW، تشریفات صادراتی بر عهده خریدار است؛ اما در عمل، خریدار خارجی معمولاً نمی‌تواند به‌تنهایی صادرات از ایران را در گمرک انجام دهد و بار در مرحله ترخیص به فروشنده و کارگزار او وابسته می‌ماند. به همین دلیل، اگر قصد دارید کمترین مسئولیت را بپذیرید، FCA انتخاب منطقی‌تری است؛ در FCA ترخیص صادراتی با فروشنده است و ریسک هنگام تحویل به حامل منتقل می‌شود.
حمل دریایی از بندرعباس و چابهار
برای بار فله‌ای که مستقیماً روی کشتی بارگیری می‌شود، FOB، CFR و CIF رایج‌اند. اما ICC توصیه می‌کند برای بار کانتینری که معمولاً پیش از بارگیری در ترمینال به حامل تحویل می‌شود، از FCA، CPT یا CIP استفاده شود، زیرا در این حالت ریسک زودتر از لحظه قرارگرفتن روی کشتی از کنترل فروشنده خارج می‌شود. برای مثال در صادرات کانتینری به امارات، که در مقاله حمل بار به دبی و جبل علی بررسی کرده‌ایم، این نکته اهمیت دارد. اطلاعات خدمات دریایی را در صفحه حمل دریایی ببینید.
حمل جاده‌ای و ریلی به کشورهای همسایه
در صادرات جاده‌ای به عراق، ترکیه، قفقاز یا آسیای میانه، بسیاری از فروشندگان ایرانی حمل را خودشان سازمان‌دهی می‌کنند و DAP یا CPT را به کار می‌برند. DAP به شما اجازه می‌دهد قیمتی رقابتی و «تحویل در شهر خریدار» ارائه دهید، در حالی که ترخیص وارداتی و پرداخت حقوق گمرکی مقصد با خریدار باقی می‌ماند.
DDP فقط با شناخت کامل مقصد
در DDP فروشنده باید کالا را در کشور مقصد ترخیص و حقوق ورودی را پرداخت کند. این کار نیازمند شناخت دقیق مقررات و امکان انجام تشریفات در کشور خریدار است و برای بیشتر صادرکنندگان ایرانی، مگر با یک شریک قابل اعتماد در مقصد، توصیه نمی‌شود.
نکات نگارش شرط تحویل در قرارداد
- همیشه اصطلاح را همراه با محل دقیق و نام ویرایش بنویسید؛ مثلاً «CFR جبل علی، اینکوترمز ۲۰۲۰» یا «DAP اربیل، انبار خریدار، اینکوترمز ۲۰۲۰».
- روش پرداخت، زمان انتقال مالکیت و اسناد لازم را جداگانه در قرارداد بیاورید.
- اگر بیمه با شماست، سطح پوشش را مشخص کنید؛ مقاله بیمه باربری بین‌المللی در این زمینه کمک می‌کند.
- پیش از اعلام قیمت، هزینه‌های تا نقطه تحویل را دقیق برآورد کنید؛ عوامل مؤثر را در مقاله هزینه حمل بار بین‌المللی چگونه محاسبه می‌شود؟ توضیح داده‌ایم.
رویان لجستیک می‌تواند بر اساس شرط تحویل قرارداد شما، حمل و هماهنگی‌های لازم را برنامه‌ریزی کند. جزئیات را در صفحه خدمات حمل بار بین‌المللی بخوانید.
سؤالات متداول
آیا استفاده از اینکوترمز ۲۰۱۰ هنوز مجاز است؟
بله. اینکوترمز قانون نیست و طرفین می‌توانند هر ویرایشی را انتخاب کنند، به شرط آنکه ویرایش را صریحاً در قرارداد ذکر کنند. با این حال، استفاده از اینکوترمز ۲۰۲۰ توصیه می‌شود تا ابهامی پیش نیاید.
تفاوت FOB و FCA چیست؟
در FOB ریسک زمانی منتقل می‌شود که کالا روی کشتی در بندر بارگیری قرار گیرد و فقط برای حمل دریایی کاربرد دارد. در FCA ریسک هنگام تحویل کالا به حامل در محل توافق‌شده، مثلاً انبار فروشنده یا ترمینال، منتقل می‌شود و برای هر نوع حمل قابل استفاده است.
آیا در CIF بیمه کامل کالا را پوشش می‌دهد؟
در CIF فروشنده فقط ملزم به تهیه حداقل پوشش، یعنی شرایط (C)، است که همه خطرات را پوشش نمی‌دهد. اگر خریدار پوشش گسترده‌تری می‌خواهد، باید در قرارداد ذکر شود.
برای حمل جاده‌ای از ایران می‌توان از FOB استفاده کرد؟
خیر. FOB مخصوص حمل دریایی است. برای حمل جاده‌ای یا ریلی، اصطلاحاتی مانند FCA، CPT یا DAP مناسب‌اند.
درخواست استعلام حمل از رویان لجستیک
اگر قرارداد صادراتی خود را با یکی از شرایط اینکوترمز ۲۰۲۰ بسته‌اید یا در حال مذاکره هستید و می‌خواهید هزینه و مسیر حمل تا نقطه تحویل را بدانید، مشخصات محموله و شرط تحویل را از طریق فرم استعلام قیمت ارسال کنید یا به info@royanlogistic.com ایمیل بزنید. کارشناسان رویان لجستیک گزینه‌های حمل را متناسب با شرط تحویل شما پیشنهاد می‌دهند؛ شرایط پرداخت و اسناد هر محموله جداگانه بررسی می‌شود.
به‌روزرسانی: