İhracat Nasıl Yapılır? İranlı KOBİ'ler İçin Adım Adım İlk İhracat

İhracat nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: İhracat, ticari kaydı tamamlanmış bir işletmenin alıcıyla teslim ve ödeme şeklini netleştirmesi, ürünün HS (Armonize Sistem) kodunu belirlemesi, gerekli belgeleri hazırlaması ve gümrük müşaviri aracılığıyla ihracat beyannamesi verip malı yurt dışına sevk etmesi sürecidir. Bu süreç ilk bakışta karmaşık görünse de her adımın sorumlusu ve sırası bellidir.

Bu rehberde İran'dan ilk ihracat hazırlığı yapan KOBİ'ler için ihracatın nasıl yapılacağını baştan sona, numaralı adımlarla anlatıyoruz. Antep fıstığı, safran, hurma ve kuru meyveden polimer, çimento ve seramiğe kadar farklı ürün gruplarında lojistik planlamanın hangi noktada devreye girdiğini, teslim şekli ve ödeme şekli seçiminin taşımayı nasıl etkilediğini ve destek kurumlarından nasıl yararlanabileceğinizi de bulacaksınız.

İhracata başlamadan önce bilmeniz gerekenler

İran'da dış ticaret yapacak işletmelerin ticari kaydının güncel olması ve ihracat-ithalat işlemleri için gereken yetki belgesine sahip olması gerekir; uygulamada bu, ticaret odası tarafından verilen ticari kart (kart-e bazargani) ile sağlanır. Şartlar dönemsel olarak değişebildiğinden kayıt koşullarını ilgili oda ve gümrük müşavirinizle teyit edin.

İkinci temel konu, ürününüzün doğru sınıflandırılmasıdır. HS kodu; varış ülkesindeki gümrük vergisini, gerekli sertifikaları ve olası izin uygulamalarını belirler. Yanlış sınıflandırma, hem gümrükte gecikmeye hem de alıcı ülkede beklenmedik vergilere yol açar. Bu nedenle kodu gümrük müşavirinizle birlikte teyit edin.

Üçüncü konu ise ürününüzün hedef pazardaki mevzuata uyumudur. Gıda ürünlerinde bitki sağlık veya veteriner sertifikası, sanayi ürünlerinde teknik uygunluk belgeleri gerekebilir. İhracat nasıl yapılır diye araştıran işletmelerin çoğu bu aşamayı atlar; oysa bilgiler İran Gümrük İdaresi (IRICA) duyuruları ve varış ülkesi kurallarına göre teyit edilmelidir.

İhracat nasıl yapılır? Adım adım süreç

Aşağıdaki adımlar, ilk ihracatını yapacak bir işletmenin izlemesi gereken sırayı özetler. Her adımda hangi tarafın sorumlu olduğuna dikkat edin; birçok gecikme, sorumluluğun belirsiz kalmasından kaynaklanır.

1. Şirket ve ticari kaydınızı kontrol edin. Ticaret sicil bilgileriniz, yetkili imza belgeleriniz ve ticari kartınız güncel olmalıdır.
2. Ürününüzün ihracat koşullarını öğrenin. Bazı ürün grupları için standart, kalite veya sağlık kontrolü gibi ek şartlar bulunabilir; bunları sevkiyattan önce netleştirin.
3. HS kodunu belirleyin. Ürünün tarife kodunu gümrük müşaviriyle netleştirin; kod, vergi ve belge ihtiyacını doğrudan etkiler.
4. Hedef pazarı ve alıcıyı araştırın. Alıcının ticari geçmişini, ödeme alışkanlıklarını ve ülkedeki ithalat kurallarını inceleyin. İran ürünleri için Körfez ülkeleri, Irak, Orta Asya, Rusya, Çin ve Türkiye üzerinden Avrupa pazarları öne çıkar.
5. Teklif verin ve teslim şeklini belirleyin. Fiyat teklifinizde Incoterms teslim şeklini (EXW, FCA, FOB, CIF, DAP gibi) açıkça yazın. Teslim şekli, navlunu kimin ödeyeceğini ve riskin nerede devredileceğini belirler.
6. Ödeme şeklini kararlaştırın. Peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili veya akreditif seçenekleri arasından risk profilinize uygun olanı seçin. Ödeme ve belge gereksinimleri her sevkiyat için ayrıca gözden geçirilmelidir.
7. Satış sözleşmesi veya proforma fatura düzenleyin. Ürün tanımı, miktar, birim fiyat, teslim şekli, ödeme şekli ve sevk tarihi belgede yer almalıdır.
8. Lojistik planı yapın ve nakliyeciyi seçin. Yükün hacmine, ağırlığına ve teslim süresine göre karayolu, denizyolu veya demiryolu seçilir. Bu aşamada bir uluslararası lojistik firması seçerken dikkat etmeniz gereken kriterleri gözden geçirmenizi öneririz.
9. Belgeleri hazırlayın. Ticari fatura, çeki listesi, menşe şahadetnamesi, gerekiyorsa sağlık sertifikaları ve taşıma belgesi gibi ihracatta gerekli belgeleri eksiksiz düzenleyin.
10. Gümrük beyannamesini verin. Gümrük müşaviriniz ihracat beyannamesini elektronik ortamda hazırlar; muayene gerekirse eşya kontrol edilir ve çıkış onayı verilir.
11. Sevkiyatı takip edin ve kapanışı yapın. Aracın sınır geçişini veya geminin hareketini, varış bildirimini ve teslimatı izleyin. Sevkiyat tamamlandıktan sonra ödeme tahsilatı ve muhasebe kayıtları kapatılır.

Teslim şekli ve ödeme şekli nasıl seçilir?

İlk ihracatta en çok hata yapılan konu, teslim şeklinin fiyata ve sorumluluğa etkisinin anlaşılmamasıdır. EXW'de alıcı, malı deponuzdan kendisi alır ve tüm taşıma organizasyonu ona aittir; FOB'da malı gemiye yüklemekle yükümlüsünüz; CIF'te navlun ve sigortayı siz ödersiniz; DAP'ta malı alıcının adresine kadar götürürsünüz. Her teslim şeklinin ayrıntılı karşılaştırması için Incoterms 2020 teslim şekilleri rehberimize göz atabilirsiniz.

Teslim şekli seçerken taşıma maliyetini gerçekçi hesaplamanız gerekir. Deniz taşımasında navlun bedeline liman elleçleme, yakıt ve belge ücretleri gibi ek kalemler eklenir; navlunun ne olduğunu ve fiyatının nasıl belirlendiğini bilmek, örneğin "CIF Jebel Ali" veya "CFR Nhava Sheva" teklif verirken kâr marjınızı korumanızı sağlar.

Ödeme şeklinde ise alıcı riski belirleyicidir. Tanımadığınız bir alıcıya mal mukabili çalışmak yerine peşin ödeme veya bankanın güvencesi altındaki akreditifi tercih edin. Ödeme kanalını ve bankacılık koşullarını teklif aşamasında netleştirmek, sevkiyat hazırken yaşanacak sürprizleri önler.

Lojistik planlama: İran'dan ilk sevkiyat

İran'dan çıkan ihracat yüklerinin önemli bölümü petrokimya ve polimerler, çimento, seramik ve taş gibi yapı malzemeleri, çelik ile Antep fıstığı, safran, hurma ve yaş meyve sebze gibi tarım ürünlerinden oluşur. Bu ürünlerin her biri farklı lojistik gereksinim taşır: yaş ürün soğuk zincir ve hız ister, yapı malzemesi ve çelik ise ağırlığa uygun ekipman ve çoğunlukla konteyner veya dökme taşıma gerektirir. İran ihracat sektörleri ve lojistik ihtiyaçları yazımızda ürün gruplarına göre uygun taşıma modlarını anlattık.

Komşu ülkeler ve Orta Asya için karayolu en yaygın seçenektir; örneğin Tahran'dan İstanbul'a karayolu taşıması yaklaşık 5-7 gün sürer ve Avrupa'ya giden yükler Bazargan-Gürbulak üzerinden Türkiye transitiyle devam eder. Körfez pazarları için Bandar Abbas'tan Jebel Ali'ye deniz taşıması yaklaşık 1-2 gündür; Çin, Hindistan ve uzak pazarlar için denizyolu maliyet avantajı sunar ancak transit süre haftalarla ölçülür. Kazakistan ve Orta Asya için Türkmenistan üzerinden karayolu ve demiryolu birlikte değerlendirilir; İran'dan Almatı'ya demiryolu yaklaşık 10-14 gün sürer. Fiyatlar piyasa koşullarına, sezona ve döviz kuruna göre değişir; bu nedenle teklif almadan alıcıya fiyat taahhüt etmeyin.

Gümrük aşamasında ise ihracat beyannamesinin verilmesi, muayene ve çıkış işlemleri yer alır. Bu sürecin nasıl işlediğini gümrük işlemleri rehberimizde adım adım açıkladık.

Destek kurumları ve kaynaklar

İlk ihracatını yapacak KOBİ'ler için çeşitli bilgi ve destek kaynakları bulunur. İran Ticaret Geliştirme Teşkilatı (TPO), yurt dışı fuar katılımı, pazar bilgisi ve tanıtım konularında programlar yürütür. Ticaret odaları ise üyelerine pazar bilgisi, menşe belgesi işlemleri ve iş bağlantıları konusunda destek verir. İhracat finansmanı için bankaların sunduğu kredi ve teminat ürünleri de ayrıca incelenebilir.

Bu programların şartları dönemsel olarak güncellenir. Başvuru öncesinde ilgili kurumun güncel duyurularını inceleyin ve gerekirse bir danışmandan yardım alın. Doğru kullanılan destekler, ilk ihracatın maliyetini önemli ölçüde hafifletebilir.

İlk ihracatta sık yapılan hatalar

İhracat nasıl yapılır sorusunu yanıtlayan pek çok kaynak, sürecin sonunda karşılaşılan pratik hatalardan söz etmez. Aşağıdaki liste, ilk sevkiyatta en sık gördüğümüz sorunları özetler:

• Teslim şeklini yazmadan fiyat vermek ve sonradan navlun tartışması yaşamak.
• HS kodunu doğrulamadan teklif hazırlamak; varış ülkesinde beklenmedik vergiyle karşılaşmak.
• Faturadaki ürün tanımı, çeki listesi ve taşıma belgesi arasında tutarsızlık bırakmak.
• Paletleme ve ambalajı taşıma moduna göre planlamamak; hasar ve ek maliyet doğurmak.
• Nakliye sigortasını taşıyıcı sorumluluğuyla karıştırmak ve malı sigortasız göndermek.
• Ödeme şeklini ve ödeme kanalını yalnızca alıcının isteğine göre belirlemek.

Sık sorulan sorular

İhracat nasıl yapılır, önce hangi kuruma başvurulur?

İlk adım ticari kaydınızın ve dış ticaret yetkinizin (ticari kart) güncel olmasıdır. Ardından gümrük müşaviriyle çalışarak HS kodunu belirler, ürününüze özgü şartları öğrenir ve beyanname sürecine hazırlanırsınız.

İlk ihracat ne kadar sürer?

Hazırlık süresi işletmeye göre değişir; kayıt ve belge hazırlığı birkaç gün ile birkaç hafta arasında tamamlanabilir. Sevkiyat süresi ise taşıma moduna ve güzergâha bağlıdır: Tahran'dan İstanbul'a karayolu yaklaşık 5-7 gün, Bandar Abbas'tan Jebel Ali'ye denizyolu yaklaşık 1-2 gün sürer; uzak pazarlara deniz taşıması haftalar alır.

İhracatta hangi belgeler gerekir?

Temel belgeler ticari fatura, çeki listesi, gümrük beyannamesi, menşe şahadetnamesi ve taşıma belgesidir (CMR, konşimento veya CIM). Gıda ürünlerinde bitki sağlık veya veteriner sertifikası, tehlikeli maddelerde ADR belgeleri istenir. Varış ülkesinin talep ettiği ek belgeler sevkiyat öncesinde teyit edilmelidir.

Gümrük müşaviri olmadan ihracat yapılabilir mi?

Teorik olarak işletmenin kendi adına beyanda bulunması mümkün olabilir, ancak pratikte beyanname hazırlığı, tarife sınıflandırması ve muayene süreçleri uzmanlık gerektirir. İhracatçıların büyük çoğunluğu bu işlemleri gümrük müşaviri aracılığıyla yürütür.

İhracat nasıl yapılır sorusunun cevabı, doğru sırayla atılan adımlarda ve güvenilir bir lojistik ortağında saklıdır. Royan Logistic, Tahran merkezli bir uluslararası taşımacılık ve lojistik şirketi olarak ilk ihracatınızda karayolu, denizyolu ve demiryolu seçeneklerini yükünüzün özelliğine göre planlar; Körfez, Orta Asya, Rusya, Çin ve Avrupa güzergâhlarında komple, parsiyel, FCL veya LCL seçimini sizinle birlikte yapar. Sevkiyatınızı planlamak için teklif formunu doldurabilirsiniz.

Güncelleme: 11 Ekim 2026