Lojistik Terimleri Sözlüğü: En Çok Kullanılan 40 Terim

Lojistik terimleri, taşıma tekliflerini, sözleşmeleri ve gümrük belgelerini doğru okumanızı sağlayan ortak dildir. FTL ile LTL, FCL ile LCL, navlun ile THC arasındaki farkı bilmek, iki teklifi gerçekten karşılaştırmanın ve beklenmedik maliyetleri önlemenin ilk adımıdır. Bu sözlükte, İran'dan ihracat veya İran'a ithalat yaparken en sık karşılaşacağınız 40 dış ticaret kavramını dört başlık altında kısa tanımlarla topladık.

Her tanımın yanında, konuyu derinlemesine anlatan yazımıza bağlantı bulacaksınız. Bu lojistik terimleri sözlüğünü teklif okurken veya ilk sevkiyatınızı planlarken yanınızda tutabilirsiniz.

Taşıma modları ve yük türleriyle ilgili lojistik terimleri

Bu grup, yükünüzün hangi araçla ve hangi modelle taşınacağını tanımlayan nakliye terimlerini kapsar; teklifin ilk satırında genellikle bunlardan biri yer alır.

FTL (Full Truck Load / Komple taşıma)

Aracın tamamının tek göndericiye ayrıldığı taşıma; standart tenteli dorse yaklaşık 13,6 metre, 33 europalet ve 24 ton kapasitelidir. Ayrıntılar komple taşımacılık (FTL) nedir yazısında.

LTL (Less than Truck Load / Parsiyel taşıma)

Farklı göndericilerin yüklerinin aynı araçta birleştirildiği, maliyetin paylaşıldığı taşıma; transit süre biraz daha uzundur. Parsiyel taşımacılık (LTL) rehberimiz maliyet ve süre dinamiklerini anlatır.

Grupaj

Parsiyel taşımanın diğer adı; küçük partiler aktarma deposunda toplanır ve aynı güzergâha giden araçta konsolide edilir.

Lademetre (LDM)

Dorse uzunluğunun bir metrelik dilimi; parsiyel fiyatlamada yükün araçta kapladığı zemin uzunluğunu ifade eder.

Frigo (frigorifik) taşıma

Soğutmalı dorse veya konteynerle yapılan, sıcaklık kaydı tutulan taşıma; yaş meyve sebze, hurma, süt ürünleri ve diğer gıdalar için kullanılır.

Intermodal taşımacılık

Aynı yükleme biriminin (konteyner, swap body) birden fazla modla taşınması; yük aktarmada açılmaz. Kavramı intermodal taşımacılık nedir yazımızda ele aldık.

Multimodal taşımacılık

Birden fazla modu kapsayan taşımanın tek sözleşme ve tek taşıyıcı sorumluluğu altında yürütülmesi.

Blok tren

Tek çıkış ve varış noktası arasında, sabit takvimle ve aktarmasız çalışan konteyner treni. Uzun mesafede maliyet ve karbon avantajı sunar; demiryolu taşımacılığının avantajları yazısına bakın.

Ro-Ro

Tekerlekli araçların (tır, dorse) gemiye sürülerek taşındığı denizyolu hizmeti; İran'ın Hazar limanları (Enzeli, Amirabad, Astara) üzerinden Rusya ve Kazakistan yönüne alternatif bir bağlantıdır.

Proje kargo

Standart ölçü veya ağırlığı aşan gabari dışı yüklerin lowbed, özel izin, eskort ve güzergâh etüdüyle taşınması.

Konteyner ve denizyolu terimleri

Denizyolu tekliflerinde konteyner tipi, liman ücretleri ve bekleme cezaları ayrı kalemler olarak görünür; aşağıdaki terimler bu kalemleri okumanızı sağlar.

FCL (Full Container Load)

Konteynerin tek gönderiye ayrılması; tam dolu olması şart değildir. Konteyner taşımacılığı rehberi FCL ve LCL seçimini karşılaştırır.

LCL (Less than Container Load)

Farklı gönderilerin aynı konteynerde birleştirilmesi; küçük hacimli denizyolu yüklerinde kullanılır.

High cube (HC) konteyner

Standart 40 fit konteynerden daha yüksek olan tip; iç hacim yaklaşık 76 m³'tür (standart 40 fit yaklaşık 67 m³, 20 fit yaklaşık 33 m³).

Reefer konteyner

Soğutma ünitesi bulunan, sıcaklık kontrollü konteyner; denizyolunda gıda ve ilaç taşımasında kullanılır.

Open top / Flat rack

Üstü açık veya yanları olmayan özel konteynerler; gabari dışı makine ve blok taş gibi yükler için tercih edilir.

THC (Terminal Handling Charge)

Konteynerin limanda (örneğin Bandar Abbas'taki Şehid Recai terminalinde) elleçlenmesi için alınan liman ücreti; navluna ek bir kalemdir.

Demurrage

Konteynerin liman sahasında ücretsiz süreyi aşarak beklemesi durumunda hat tarafından alınan bekleme ücreti.

Detention

Konteynerin liman dışında (alıcı deposunda) ücretsiz süreden uzun tutulması halinde ödenen ceza.

ETA / ETD

Tahmini varış (Estimated Time of Arrival) ve tahmini kalkış (Estimated Time of Departure) zamanı; yük takibinin temel göstergeleridir.

Konşimento (Bill of Lading, B/L)

Denizyolu taşıma senedi; malın teslim alındığını belgeler ve yükün mülkiyetini temsil eder.

Belge ve gümrükle ilgili lojistik terimleri

Sınır geçişini ve gümrük işlemlerini belirleyen belgeler bu grupta yer alır; hangi belgenin kimin sorumluluğunda olduğu sevkiyat öncesinde netleştirilmelidir.

CMR

Uluslararası karayolu taşıma senedi; gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki sözleşmeyi belgeler. CMR belgesi ve TIR karnesi rehberi doldurma ve sorumluluk kurallarını anlatır.

TIR karnesi

Transit geçişlerde gümrük teminatı sağlayan, mühürlü araçla sınırlarda yükün açılmadan geçmesine olanak tanıyan belge; İran TIR Sözleşmesi'ne taraftır ve Avrupa'ya giden tırlarda yaygın olarak kullanılır.

CIM

Uluslararası demiryolu taşıma belgesi; karayolundaki CMR'nin demiryolu karşılığıdır.

Gümrük beyannamesi

İhracat, ithalat veya transit için malın cinsini, miktarını, değerini ve HS kodunu gümrüğe bildiren resmi beyan; çıkış ve varış ülkesinde ayrı ayrı verilir.

IRICA (İran Gümrük İdaresi)

İran'da ithalat, ihracat ve transit gümrük işlemlerinden sorumlu kurum. Güncel kurallar ve duyurular için IRICA resmi sitesi ile gümrük müşavirinizden teyit alın.

Menşe şahadetnamesi

Malın hangi ülkede üretildiğini gösteren belge; varış ülkesinde vergi oranı ve ithalat izinleri için istenir.

Çeki listesi (Packing list)

Sevkiyattaki kolilerin, paletlerin, ağırlık ve ölçülerin ayrıntılı listesi; gümrük ve alıcı kontrolünde kullanılır.

HS kodu (Armonize Sistem)

Ürünün gümrük vergisini ve tabi olduğu düzenlemeleri belirleyen uluslararası sınıflandırma kodu; ilk 6 hane tüm ülkelerde ortaktır, ülkeler bunu kendi tarifelerinde uzatır.

Fitosaniter sertifika

Yaş meyve sebze, kuru meyve ve bitkisel ürünlerin varış ülkesinin karantina şartlarına uygun olduğunu gösteren belge; fıstık, hurma ve taze ürün sevkiyatlarında sıkça istenir.

ADR

Tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasını düzenleyen anlaşma; 9 sınıf, UN numarası, uygun etiketleme ve eğitimli sürücü gerektirir. Kurallar UNECE ADR metni ve transit ile varış ülkelerinin güncel mevzuatına göre teyit edilmelidir.

Fiyatlama, sigorta ve teslim şekli terimleri

Masrafın ve riskin alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşıldığını bu terimler belirler; teklif karşılaştırmasında en çok yanlış anlaşılan grup budur.

Navlun

Yükün taşınması karşılığında ödenen taşıma bedeli; deniz navlununa THC, BAF ve CAF gibi ek kalemler eklenir. Navlun nedir ve fiyatları nasıl belirlenir yazımız kalemleri açıklar.

BAF (Bunker Adjustment Factor)

Gemi yakıt fiyatlarındaki dalgalanmayı navluna yansıtan ek ücret.

CAF (Currency Adjustment Factor)

Döviz kuru değişimlerini dengelemek için navluna eklenen kur farkı ücreti.

Incoterms

Alıcı ile satıcı arasında masraf ve risk paylaşımını belirleyen uluslararası teslim şekilleri; Incoterms 2020 sürümünde 11 terim vardır. Incoterms 2020 teslim şekilleri rehberi her terimi karşılaştırır.

EXW (Ex Works)

Satıcının malı kendi tesisinde hazır etmesiyle sorumluluğunun bittiği teslim şekli; tüm taşıma alıcıya aittir.

FOB (Free on Board)

Satıcının malı yükleme limanında gemiye teslim ettiği denizyolu terimi; navlun ve sonrası alıcıya aittir.

CIF (Cost, Insurance and Freight)

Satıcının varış limanına kadar navlunu ve sigortayı ödediği denizyolu terimi.

DDP (Delivered Duty Paid)

Satıcının ithalat vergileri dahil tüm masrafları üstlenerek malı alıcının adresine teslim ettiği terim.

CMR sigortası

Taşıyıcının CMR konvansiyonundan doğan sorumluluğunu kapsayan sigorta; tazminat kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır. Farkı CMR sigortası ile emtia sigortası karşılaştırmasında anlattık.

Emtia (nakliyat) sigortası

Malın gerçek değerini hasar, kayıp ve çalınmaya karşı güvence altına alan, CMR sigortasını tamamlayan poliçe.

Sık sorulan sorular

FTL ile FCL arasındaki fark nedir?

FTL karayolunda aracın tamamının, FCL ise denizyolunda konteynerin tamamının tek gönderiye ayrılmasıdır. İkisinde de yükün tam dolu olması şart değildir; birim tek müşteriye tahsis edilir.

Demurrage ile detention aynı şey mi?

Hayır. Demurrage konteynerin liman sahasında, detention ise liman dışında ücretsiz süreyi aşmasıyla oluşan bekleme ücretidir. İkisi de hat tarafından faturalanır ve planlamayla önlenebilir.

Nakliye terimleri arasında teklif okurken en önemlisi hangisi?

Lojistik terimleri arasında Incoterms teslim şekli ve navlun kapsamı önce netleşmelidir; masraf ve riskin kimde olduğunu belirlerler. Ardından THC, demurrage ve sigorta kalemlerinin dahil olup olmadığını kontrol edin.

Lojistik terimleri neden İngilizce kısaltmalarla kullanılır?

Taşıma belgeleri ve hat sözleşmeleri uluslararası standartlara dayandığı için kısaltmalar tüm ülkelerde aynı anlamı taşır. Türkçe karşılıklarını bilmek yeterlidir; belgelerde kısaltmayı görmeye alışmanız gerekir.

Royan Logistic, Tahran merkezli bir uluslararası taşımacılık ve lojistik şirketi olarak karayolu, denizyolu ve demiryolu taşımacılığı planlar; Orta Asya, Çin, Rusya ve Avrupa güzergâhlarında yükünüzün özelliklerine göre komple ya da parsiyel, FCL ya da LCL seçimini sizinle birlikte yapar. Teklifinizdeki lojistik terimlerini ve her kalemi açıklamamızı isterseniz teklif formunu doldurabilirsiniz.

Güncelleme: 11 Ekim 2026