بارنامه دریایی چیست؟ راهنمای کامل ۸ نوع و کاربرد آن
بارنامه دریایی سه نقش دارد: رسید کالا، مدرک قرارداد حمل و سند مالکیت. انواع آن را بشناسید تا در تحویل کالا یا اعتبار اسنادی گرفتار نشوید.
بارنامه دریایی سندی است که متصدی حمل برای کالای بارگیری‌شده روی کشتی صادر می‌کند. این سند سه کار انجام می‌دهد: رسید دریافت کالا است، مدرک قرارداد حمل است و در بیشتر انواع آن، سند مالکیت کالا هم هست. نوع بارنامه تعیین می‌کند چه کسی و با چه مدرکی کالا را تحویل بگیرد.
در این راهنما انواع بارنامه دریایی را از نظر گیرنده، وضعیت کالا و صادرکننده می‌شناسید. روش‌های تحویل کالا، یعنی نسخهٔ اصل، سی‌وی‌بیل و تلکس ریلیز، هم توضیح داده می‌شود. مخاطب این متن صادرکنندهٔ ایرانی و خریدار خارجی است.
بارنامه دریایی چه کاری انجام می‌دهد؟
بارنامهٔ دریایی که به‌اختصار B/L نوشته می‌شود، سه نقش دارد.
- رسید: نشان می‌دهد متصدی حمل کالا را تحویل گرفته یا روی کشتی بار کرده است.
- مدرک قرارداد حمل: شرایط حمل در پشت یا ضمیمهٔ آن آمده است.
- سند مالکیت: در انواع قابل‌معامله، دارندهٔ نسخهٔ اصل حق تحویل گرفتن کالا را دارد.
بارنامه دریایی معمولاً نام فرستنده، گیرنده، کشتی، بندر بارگیری و تخلیه، شرح کالا، وزن و تعداد بسته‌ها را دارد. روی آن مشخص می‌شود کرایه پیش‌پرداخت (Freight Prepaid) است یا در مقصد پرداخت می‌شود (Freight Collect). این مورد باید با شرط تحویل قرارداد فروش هم‌خوان باشد؛ دربارهٔ آن در مقالهٔ اینکوترمز ۲۰۲۰ برای صادرکنندگان ایرانی بخوانید.
انواع بارنامه دریایی بر اساس گیرنده
مهم‌ترین تفاوت در بخش «گیرنده» است.
- بارنامهٔ اسمی (Straight): کالا فقط به گیرندهٔ نام‌برده تحویل می‌شود. فرستنده نمی‌تواند آن را به شخص دیگری منتقل کند.
- بارنامهٔ سفارشی (To Order): دارنده با پشت‌نویسی می‌تواند مالکیت را منتقل کند. این نوع در معاملات تجاری و اعتبار اسنادی بیشتر دیده می‌شود.
- بارنامهٔ حامل (Bearer): هر کس نسخهٔ اصل را داشته باشد، کالا را می‌گیرد. ریسک زیادی دارد و کمتر به کار می‌رود.
انواع بارنامه دریایی بر اساس وضعیت کالا و بارگیری
بارنامهٔ تمیز (Clean) یعنی متصدی حمل خسارت یا نقصی روی کالا ندیده است. بارنامهٔ دارای قید (Claused) یعنی روی آن ایراد کالا یا بسته‌بندی نوشته شده است. بانک‌ها معمولاً بارنامهٔ تمیز می‌خواهند.
در بارنامهٔ «بارگیری‌شده روی کشتی» (Shipped on Board) نشان داده می‌شود کالا واقعاً بار شده است. در بارنامهٔ «دریافت برای حمل» (Received for Shipment) فقط دریافت کالا ثبت می‌شود و بارگیری هنوز قطعی نیست. برای کانتینرهای پلمب‌شده، متصدی حمل اغلب عبارت «گفته‌شده شامل» (Said to Contain) را می‌نویسد، چون محتوای کانتینر را خودش نمی‌شمارد.
بارنامهٔ مادر، بارنامهٔ خانگی و بارنامهٔ سرتاسری
بارنامهٔ مادر (Master B/L) را خط کشتیرانی صادر می‌کند. بارنامهٔ خانگی (House B/L) را فورواردر یا تجمیع‌کننده برای مشتری خودش می‌دهد. در حمل LCL معمولاً هر فرستنده بارنامهٔ خانگی می‌گیرد؛ تفاوت آن با کانتینر کامل را در مقالهٔ تفاوت FCL و LCL ببینید. همهٔ مراجع گمرکی بارنامهٔ خانگی را نمی‌پذیرند، پس نوع مورد قبول را از ترخیص‌کار بپرسید.
بارنامهٔ سرتاسری (Through B/L) حمل را فراتر از بندر تخلیه، تا مقصد داخلی، پوشش می‌دهد. در حمل ترکیبی هم ممکن است یک بارنامهٔ حمل ترکیبی صادر شود.
نسخهٔ اصل، سی‌وی‌بیل و تلکس ریلیز
بارنامه دریایی قابل‌معامله معمولاً در یک سری سه‌نسخه‌ای اصل صادر می‌شود. گیرنده برای تحویل کالا باید یک نسخهٔ اصل را به خط کشتیرانی یا نمایندهٔ آن تحویل دهد. اگر نسخه گم شود یا دیر برسد، کالا در بندر می‌ماند.
| روش | نسخهٔ اصل در مقصد؟ | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| بارنامهٔ اصل | بله | معاملات با اعتبار اسنادی |
| سی‌وی‌بیل | خیر | طرف‌های مورد اعتماد |
| تلکس ریلیز | خیر، پس از تسلیم در مبدأ | تحویل سریع‌تر |
سی‌وی‌بیل (Sea Waybill) سند مالکیت نیست و برای تحویل کالا نسخهٔ اصل لازم ندارد. کالا به گیرندهٔ نام‌برده داده می‌شود. بسیاری از بانک‌ها آن را در اعتبار اسنادی نمی‌پذیرند.
در تلکس ریلیز (Telex Release) یا ریلیز اکسپرس، فرستنده نسخه‌های اصل را در مبدأ به متصدی حمل تسلیم می‌کند و مجوز تحویل به‌صورت الکترونیکی به مقصد می‌رسد. امروز این کار معمولاً با ایمیل یا سامانهٔ خط کشتیرانی انجام می‌شود. بارنامهٔ الکترونیکی (eBL) هم وجود دارد و قانون نمونهٔ آنسیترال دربارهٔ اسناد انتقال‌پذیر الکترونیکی زمینهٔ حقوقی آن را فراهم کرده است. پذیرش آن به کشور، بانک و خط کشتیرانی بستگی دارد؛ پیش از استفاده از آن را تأیید کنید.
اشتباه‌های رایج در بارنامه دریایی
- نام یا نشانی گیرنده با اعتبار اسنادی و فاکتور یکسان نیست.
- شرح کالا، وزن یا تعداد با فاکتور و فهرست بسته‌بندی نمی‌خواند.
- بارنامهٔ سفارشی پشت‌نویسی نشده است.
- نسخهٔ اصل دیر ارسال شده یا گم شده است.
- پیش‌نویس بارنامه پیش از صدور بررسی نشده است.
همیشه پیش‌نویس بارنامه دریایی را قبل از صدور نهایی با شرایط قرارداد و اعتبار اسنادی مقایسه کنید. اصلاح پس از صدور وقت و هزینه می‌برد. قواعد اعتبار اسنادی را اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) منتشر می‌کند. دربارهٔ پرداخت، همچنین محدودیت‌های جاری تجاری، بانکی و بیمه‌ای، با بانک یا مشاور حقوقی خود هماهنگ کنید.
رویان لجستیک شرکت حمل‌ونقل و لجستیک بین‌المللی مستقر در تهران است و حمل دریایی و هماهنگی گمرکی را در کنار هم پیگیری می‌کند. جزئیات این خدمت‌ها را در صفحهٔ حمل دریایی و صفحهٔ هماهنگی گمرکی ببینید. فهرست کامل مدارک صادرات را در اسناد صادرات و ترخیص کالا مرور کنید. قوانین تغییر می‌کنند؛ شرایط جاری را از گمرک و خط کشتیرانی تأیید کنید.
سؤالات متداول
بارنامه دریایی همان بارنامه CMR است؟
خیر. بارنامه دریایی برای حمل با کشتی صادر می‌شود و می‌تواند سند مالکیت باشد. بارنامهٔ CMR برای حمل جاده‌ای است؛ دربارهٔ آن در مقالهٔ کارنه تیر و بارنامه CMR بخوانید.
بدون نسخهٔ اصل می‌توان کالا را تحویل گرفت؟
با سی‌وی‌بیل یا تلکس ریلیز بله، به شرطی که خط کشتیرانی و گمرک بپذیرند. با بارنامهٔ قابل‌معامله معمولاً باید نسخهٔ اصل ارائه شود.
تفاوت بارنامه اسمی و سفارشی چیست؟
در بارنامهٔ اسمی کالا فقط به نفر نام‌برده می‌رسد. بارنامهٔ سفارشی با پشت‌نویسی قابل انتقال است و در معاملات با اعتبار اسنادی رایج‌تر است.
بارنامهٔ تمیز چه فایده‌ای دارد؟
نشان می‌دهد کالا بدون ایراد ظاهری تحویل متصدی شده است. بانک‌ها معمولاً در اعتبار اسنادی همین را می‌خواهند.
برای هماهنگی بارنامه و حمل دریایی با ما صحبت کنید
مسیر، نوع کالا و شرط تحویل قرارداد را برایمان بنویسید تا نوع بارنامه و مراحل حمل را هماهنگ کنیم. فرم استعلام قیمت را پر کنید یا به info@royanlogistic.com ایمیل بزنید.
به‌روزرسانی: